Ik kan de ogen van mijn ziel
niet van je afhouden,
telkens ben je
in mijn gedachten.

Wordt ooit anders
dat ik je zie in mijn eigen ogen
mijn eigen kledingkast
die jouw complimenten
vertegenwoordigt?

Wat kunnen enkele weken
een schat aan prachtige
herinneringen bevatten,
enkele straten
vele tedere momenten.

Een zee aan woorden
een rivier aan gevoelens.

Ooit ging ik mee
kabbelend met de stroom
Nu zijn er golven
en ploeter ik er tegen
in.

Ik wil de ogen van mijn ziel
niet van U afhouden,
telkens bent U daar
in mijn gedachten,
om me heen
met Uw tedere liefde.

Een zee wordt stil
een rivier aan
gevoelens kalm
omdat U rust brengt.

I can’t take my eyes off of you
I can’t take my eyes off you
I can’t take my eyes off of you
I can’t take my eyes off you
I can’t take my eyes off you
I can’t take my eyes…

And so it is
Just like you said it should be
We’ll both forget the breeze
Most of the time
And so it is
The colder water
The blower’s daughter
The pupil in denial

I can’t take my eyes off of you
I can’t take my eyes off you
I can’t take my eyes off of you
I can’t take my eyes off you
I can’t take my eyes off you
I can’t take my eyes…

Did I say that I loathe you?
Did I say that I want to
Leave it all behind?

I can’t take my mind off of you
I can’t take my mind off you
I can’t take my mind off of you
I can’t take my mind off you
I can’t take my mind off you
I can’t take my mind…
My mind…my mind…
‘Til I find somebody new

Ik heb zojuist ontdekt dat mijn veterstrikdiploma verlopen is.

Ik spaar voor de aanvraag van een nieuwe.

Soms kunnen de momenten van heldendom zich snel afwisselen met momenten van diep besef dat je een beginneling bent. In de afgelopen dagen waren er momenten van grote trots, het gevoel iets bereikt te hebben, een end op weg te zijn. Maar vanmiddag was me ook weer erg duidelijk hoe goed ik in de beginners-categorie pas.

Vrijdag mailde een specialist uit het ziekenhuis me of ik hem wilde bellen op zijn pieper. Dus ik het Radboud bellen en met doorlaten verbinden met dokter S. ‘Ja, waarvoor ik je wilde spreken,’ zei hij, ‘is dat we binnenkort sollicitatierondes hebben. Ik zou het leuk vinden als je mee-solliciteert voor een opleidingsplek.’ Hij had zich enigszins vergist; dacht dat ik al basisarts was, of dat binnen enkele weken zou zijn. Dat duurt nog maanden, dus dat solliciteren gaat niet door. Maar toch ging ik triomfantelijk naar de assistentes van de huisarts (waar ik nu stage loop), om te vertellen dat ik uitgenodigd was om mee te solliciteren. Dikke veer in mijn reet!

Vanmiddag werd ik weer gepositioneerd in die andere categorie; ‘beginner’. Ik was in gesprek met een patiënt en ik probeerde toe te passen wat we enkele uren daarvoor als feedback hadden meegegeven aan een medestudent: hou zelf de regie in het consult. De patiënt ging er totaal met de regie vandoor en het gesprek was mega chaotisch. Ik kon niet anders dan bekennen aan mijn supervisor dat ik er niet veel van had gebakken. En of hij me wilde helpen…

Maar gelukkig mocht ik toch met een succesje naar huis vandaag. Ik heb een corpus alienum van een cornea afgegutst(=stofje uit een oog gehaald). Verdoofd, vergrootglasbril op, oogleden fixeren, hup met een gutsje er langs en de patiënt was van de oorzaak van zijn rode oog af. Het stukje wat in zijn oog zat, was 2 dagen eerder op de huisartsenpost over het hoofd gezien.

In zekere mate zullen we altijd beginners blijven! Maar wat geeft het? Ik heb vandaag voor het eerst iets uit iemands oog gegutst. Leren is leuk!

Voordat een antibioticum op de markt mag worden gebracht moet er heel wat gebeuren. Nadat is aangetoond dat het middel  bacteriën in een schaaltje op een voedingsbodem kan doden, moet worden aangetoond dat het ook effect heeft in levend weefsel.

Dat gaat als volgt:

• Men neme een 1.000.000 bacteriën en spuit die in het dijbeen van een muis
• Herhaal dit een aantal maal in telkens een nieuwe muis
• Dien de muis vervolgens een antibioticum toe, bij elke volgende muis een hogere dosering
• Wacht 24h
• Neem het dijbeen van de muis en mix dit met een staafmixer
• Bepaal het aantal bacteriën in de dijbeenmassa

Het aantal bacteriën dat je na 24h meet, kun je uitzetten tegen de totale hoeveelheid aan antibioticum wat je hebt toegediend. Als je helemaal niks toedient ( [AB] = 0 ) zullen de bacteriën vrijelijk kunnen groeien. Ze worden beperkt door de ruimte die er is in het dijbeenweefsel. Uiteindelijk zullen ze ongeveer een aantal van 10^9 bereiken. (1.000.000.000). Als je een heel hoge concentratie van het middel toedient, zul je geen bacteriën meer kunnen aantonen in de dijbeenmassa. Dat betekent dat er 100 bacterien aanwezig zijn. De grafiek die hieruit volgt ziet er uit als in het plaatje. (AUC op de x-as staat voor Area Under the Curve en is de totale dosis aan antibioticum die je toedient.) Naar aanleiding van deze metingen kun je conclusies trekken over de dosering die je minimaal nodig hebt om een infectie met dit middel te behandelen.

Dankzij antibiotica leven we nu veel langer dan 70 jaar geleden toen er nog geen antibiotica bestonden. Vroeger stierf bijvoorbeeld 100% van de patiënten met een hersenvliesontsteking. Nu is dat 10-30%. Voor de komst van de antibiotica stierf 50% van de patiënten met tuberculose, nu is dat in Nederland 1-7%.

Waarom dit technische verhaal?

Zou jij je dijbeen willen lenen voor dit onderzoek? Ik niet! Toch zijn er een hoop mensen die vandaag hebben geroepen dat dierproeven moeten worden afgeschaft. Het is vandaag Wereldproefdierendag. In het filmpje van de Jakhalzen in DWDD kwamen een aantal proefdierliefhebbers aan het woord. Het is treurig wat die allemaal roepen, zonder enige kennis van zaken te hebben over bijvoorbeeld het effect op de gezondheidzorg en de volksgezondheid als er geen proefdierproeven zouden zijn uitgevoerd.

Corine

Is er een ramp aan de hand? Zo kun je het wel stellen ja! Is de lente net lekker op dreef, beginnen er giftige stoffen in de lucht rond te dwarrelen. Niet iedereen ervaart er nadelige gevolgen van trouwens. Veel mensen kunnen rustig rondlopen zonder een enkel probleem. Maar ik niet! Ik snotter en nies en proest de heleboel bij elkaar.

Na elke winter ben ik het weer vergeten, dat ik hooikoorts heb. Het komt altijd als een donderslag bij heldere hemel. Twee lieve vriendinnen hebben mij al moeten meemaken in de afwezigheid van medicijnen, in aanwezigheid van pollen in Frankrijk (mei 2006) en de Ardennen (mei 2007). Ik kan je vertellen dat ik dan niet de gezelligste ben. De dichtsbijzijnde apotheek is dan een uitkomst. Ik had gedacht dat ik nu niet meer zou vergeten dat mei de maand is van de medicijn-afhankelijkheid. Ik hoefde niets te vrezen, want het is nog maar april.

Dit weekend heb ik s morgens heerlijk mijn dekbed laten luchten uit het raam. De daarop volgende nacht was een ramp. Veel zakdoeken en weinig slaap. (DD/ virale verkoudheid?). Toen ik mijn zusje sprak op Skype zei ze: ‘He heb je last van je hooikoorts?!’ Briljant! Het was nog niet in mij opgekomen. Nog een dokter-in-spé in de familie?

Dus deuren en ramen gesloten houden, dekbed wassen, zonnebril op buiten. Maar het mocht niet baten…

Vandaag ben ik begonnen met een grootscheepse slijmvliesattack: xylo-neusspray, fluticason-neusspray, ceterizine-tablet en heel veel balsemzakdoekjes… Hopelijk kan ik binnenkort mijn ramen en deuren weer openen om de lente te verwelkomen!

Voor de liefhebber een stuk wat ik ooit als opdracht heb ingeleverd tijdens mijn coschappen (februari 2007). Ik heb het wat leesbaarder gemaakt voor jullie. Het gaat over hoe kinderen rouwen.

Methode: Ik heb met verschillende zoekopdrachten in Pubmed, Medline en Psychinfo gezocht naar beschikbare artikelen in de medische bibliotheek. Ik heb me met name gericht op artikelen die fulltext verkrijgbaar waren en de boeken die in de medische bibliotheek op de planken stonden, in verband met de beperkte tijd.

Resultaten: In de literatuur wordt veel nadruk gelegd op het feit dat kinderen wel degelijk rouwen. Door velen zou dit in het verleden zijn ontkend. Kinderen rouwen echter wel degelijk, maar wel op een andere manier dan volwassenen. De manier waarop ze rouwen hangt onder andere af van hun intellectuele, verbale en emotionele ontwikkeling. Hun intellectuele ontwikkeling heeft effect op de concepten die ze hebben over de dood. Hun verbale ontwikkeling bepaalt het vermogen om woorden te geven aan de gevoelens die ze ervaren en hun emotionele ontwikkeling bepaalt onder andere hoe goed ze in staat zijn zich langere tijd op hun verdriet te richten. Ik zal een korte weergave geven van de verschillen in rouwen in globale leeftijdscategorien. Daarna zal ik ingaan op algemene principes in de rouw en de rouwbegeleiding.

De verschillende manieren van rouwen zijn goed te begrijpen naar aanleiding van de verschillende ontwikkelingsfases die een kind doorloopt volgens de theorie van Piaget. Deze fasen zijn achterenvolgend de sensorimotore, preoperationele, concreet operationele en formeel operationele fase.

Kinderen van 0-2 jaar zijn in de sensorimotore fase. Dit betekent dat ze weinig verwerking van informatie hebben. Ze reageren reflexmatig op de sensorische informatie die ze waarnemen. De dood van een ouder ervaren zij met name als scheiding, verlatenheid en missen van zorg. Dit zal er voor zorgen dat het kind gaat huilen en tekenen van ongemak zal vertonen totdat de zorg weer door een andere constante persoon wordt opgepakt. De reactie van een kind op de dood van een ouder, is hetzelfde als wanneer ze om een andere reden verlaten worden door hun ouders. Deze jonge kinderen hebben geen enkel cognitief concept over de dood.

Kinderen van 2 tot 6 jaar zitten in de preoparationele ontwikkelingsfase. Ze gebruiken concrete voorwerpen en personen om te rederen, maar de logica hierin ontbreekt nog grotendeels. Ze zien de dood als iets omkeerbaars en tijdelijks. Ze personificeren de door vaak als geest, draak of engel. Ook zullen ze de dingen die over de dood worden gezegd altijd heel letterlijk nemen. Zo zullen ze er van overtuigd zijn dat de hemel op de begraafplaats is, want mama is in de hemel en ligt daar begraven [MK].

Kinderen van 6 tot 11 jaar beginnen langzaam aan te begrijpen dat de dood onomkeerbaar is. Ze krijgen een besef van de eindigheid van het leven. Wel vinden ze het moeilijk te vatten dat iemand van hun geliefden of zij zelf kunnen sterven. Deze kinderen zitten in de fase van het concreet operationele denken. Ze kunnen logisch denken in terme van oorzaken en gevolg maar hebben moeite met abstracte ideen.

Kinderen ouder dan elf weten dat de dood onomkeerbaar is. Ook realiseren ze zich dat het leven van iedereen eindig is. Ze weten dat iedereen, inclusief zij zelf en hun geliefden eens zullen overlijden. Op deze leeftijd zijn kinderen in staat om op een filosofische en abstracte manier over de dood na te denken. Ze zijn dan in de formeel operationele fase beland. Hierdoor kunnen ze logisch nadenken over abstracte issues en hypothetische situaties.

Voor alle leeftijden geldt dat het belangrijk voor kinderen is dat ze de waarheid te horen krijgen, als er iemand is overleden. Daarom is het aan te bevelen om tijd te nemen om het kind op zijn of haar eigen nivo uit te leggen wat er gebeurd is. Het is belangrijk om uit te leggen dat de geliefde gestorven is en niet meer terug komt. Ook moet er aandacht besteedt worden aan het feit dat het kind niet schuldig is aan de dood van de overledene, of het had kunnen verkomen. Dit voorkomt dat het kind (irreële) schuldgedachten gaat ontwikkelen. Stimuleer de nabestaanden hun verdriet niet voor het kind te verbergen. Als het kind het verdriet kan delen, zal dit de gevoelens van isolatie verminderen.

Als arts kun je de ouder(s) stimuleren om het kind mee te nemen naar de uitvaart. Als het kind goed wordt voorbereid op deze gebeurtenis, is dit een waardevol onderdeel in de verwerking van het kind. Er zijn veel verschillende vormen te bedenken, waarop het kind kan worden betrokken bij de uitvaart. Een jong kind kan bijvoorbeeld een tekening maken voor in de kist, een ouder kind zou iets kunnen vertellen tijdens de uitvaartdienst.

Conclusie: Kinderen rouwen weldegelijk, zij het op een andere manier dan volwassenen. Om te begrijpen hoe een kind rouwt, zul je moeten weten in wat voor ontwikkelingsfase hij of zij verkeert. Het is belangrijk om het kind eerlijk te vertellen wat er aan de hand is als er iemand in zijn omgeving overlijdt. Hierbij moeten woorden gekozen worden die het kind begrijpt en moet worden aangesloten bij het concept wat het kind over de dood heeft. Het is verder belangrijk om te zoeken naar manieren om het kind te betrekken bij de uitvaart, de herinneringen aan de overledene etc. Dit helpt het kind om het verdriet te kunnen verwerken en zich minder geisoleerd te voelen.

Geraadpleegde literatuur:

• [1] Grace H. Christ, MSW, DSW and Adolph E. Christ, MD, DMS Current Approaches to Helping Children Cope with a Parent’s Terminal Illness.CA Cancer J Clin 2006; 56:197-212
• [2] Sroufe LA, Cooper R, Dehart G. Child development, Its nature and course. 1996 The McGraw-Hill Companies. (Hoofdstuk 1 The nature of development)
• [3] Committee on psychosocial aspects of child and family health. The pedriatician and childhood bereavement. Pediatrics 2000;105: 445-7.
• [4] Keirse M. Helpen bij verlies en verdriet. Een gids voor het gezin en de hulpverlener. 1996 Lannoo Tielt. (Hoofdstuk 4 Kinderen rouwen ook)

Vandaag is het stille zaterdag. Stil, omdat de Koning in een graf ligt! Dood.

Maar wat is er eigenlijk gebeurd tussen het kruis en de opstanding? Was het echt zo’n stille dag voor Jezus? Afgelopen dinsdag hebben we met onze celgroep een hoofdstuk uit het boek van Wilkin van der Kamp ‘Het wonder van het kruis’ bestudeerd. Hoewel ik nog het nog niet helemaal begrijp, wil ik toch een weergave geven van die studie, omdat het nieuwe gezichtspunten geeft. (Ik verwijs met paginanummers naar ‘Het wonder van het Kruis’)

Mens geworden
De schrijvers van de evangeliën zeggen weinig over de tijd tussen het sterven van Jezus Christus en zijn opstanding. Op andere plekken in de bijbel vind je echter wel aanwijzingen voor de overwinning die Hij in die tijd behaald heeft op de dood. Jezus was een mens geworden van vlees en bloed. Hij moest een mens worden om te kunnen sterven en Hij moest kunnen sterven om zo de duivel op zijn eigen terrein, het dodenrijk, te kunnen verslaan.

14 Omdat die kinderen mensen zijn van vlees en bloed, is de Zoon een mens geworden als zij om door zijn dood definitief af te rekenen met de heerser over de dood, de duivel, 15 en zo allen te bevrijden die slaaf waren van hun levenslange angst voor de dood. (Hebreeen 2:14 en 15)

Het dodenrijk en de hel
Het dodenrijk, wat is dat eigenlijk? Van der Kamp maakt een onderscheid tussen de hel en het dodenrijk. In het dodenrijk wachten gestorvenen op het oordeel van God. ‘In het dodenrijk is geen werk of overleg of wijsheid (Pred 9:10), brengt niemand God dank (Ps 6:6, Jes 38:18) en heersen diepe duisternis en wanorde.’ (pag 193, Het wonder van het kruis). In Openbaring 20:13-15 wordt beschreven dat de dood en het dodenrijk hun doden terug geven, voor het oordeel. De dood en het dodenrijk worden daarna in de vuurzee (de hel) gegooid en ook allen die niet in het boek des levens op getekend staan. Als je dit in overweging neemt, is de hel nog steeds leeg!

In de psalmen wordt het dodenrijk vaak genoemd (bijv Ps 18:6, Ps 30:4). Dichters zijn bang voor de greep van het dodenrijk, maar spreken ook over een God die hen van uit het dodenrijk zal verlossen. In psalm 49 komt het dodenrijk uitgebreid aan de orde:

8 Geen mens kan een ander vrijkopen, wat God vraagt voor een leven, is niet te betalen. 9 De prijs van het leven is te hoog, in eeuwigheid niet op te brengen. 10 Onmogelijk dat iemand voor altijd zou leven, de kuil van het graf nooit zou zien. 11 Dit zien we: wijze mensen sterven, maar ook dommen en dwazen vergaan en laten hun vermogen achter. 12 Het graf is hun eeuwig thuis, hun woning van geslacht op geslacht, ook al stond er veel land op hun naam. 13 Nee, een mens, hoe rijk ook, ontkomt niet aan het duister, hij is als een dier dat wordt afgemaakt. 14 Dit is het lot van wie op zichzelf vertrouwen, zo vergaat het wie zichzelf graag horen: 15 als schapen verblijven zij in het dodenrijk, en de dood is hun herder. In de morgen vertrappen de oprechten hun graf, hun lichaam teert weg in het dodenrijk en vindt geen rust. 16 Maar mij zal God vrijkopen uit de macht van het dodenrijk, mij zal hij wegnemen. (Psalm 49)

De schrijver van deze psalm gelooft dat God hem zal vrijkopen en wegnemen uit de macht van het dodenrijk. Volgens van der Kamp is dat wat Jezus gedaan heeft in de tijd tussen zijn dood en zijn opstanding. (pag.193)

Dood als loon
In de bijbel staat dat Jezus de zonden op zich heeft genomen. Volgens een geestelijk wet is het loon wat op de zonde volgt de dood (Rom 6:23). Door de zonden op zich te nemen, kon Jezus dus sterven (zelf was Hij zonder zonde en dus ook zonder de gevolgen van de zonden). Door te sterven kreeg Hij het recht om het dodenrijk te betreden. En wie kwam Hij daar tegen? De dood, die in de bijbel wordt gepersonificeerd als de engel van de dood, in het grieks Apollyon, in het Hebreeuws Abaddon. (p199).

Krijgsgevangenen
In 1 Petrus 3: 18 en 19 staat het volgende:

18 Ook Christus immers heeft, terwijl hij zelf rechtvaardig was, geleden voor de zonden van onrechtvaardigen, voor eens en altijd, om u zo bij God te brengen. Naar het lichaam werd hij gedood maar naar de geest tot leven gewekt. 19 Hij is naar de geesten gegaan die gevangenzaten, om dit alles te verkondigen(…).

Hij is dus het evangelie gaan verkondigen aan de geesten die gevangen zaten. In het stuk erna wordt duidelijk dat het onder ander gaat over mensen die niet naar de waarschuwingen van Noach hebben geluisterd. Zijn stem was overigens in het dodenrijk niet onbekend. Hij had Lazarus, de jongeling van Naïn en het dochtertje van Jaïrus immers al uit het dodenrijk terug geroepen (p202). Als Overwinnaar overtroeft Hij de heerser van het dodenrijk. Hij komt de sleutels van het dodenrijk opeisen en neemt een enorme hoeveelheid zielen mee als krijgsgevangenen (Efeziers 4:8) naar de Vader. Later getuigt Jezus hier zelf van tegen Johannes op Patmos: ‘Ik ben degene die leeft; ik was dood, maar ik leef, nu en tot in eeuwigheid. Ik heb de sleutels van de dood en van het dodenrijk.’ (Openbaring 1:18) Wat triomfantelijk!

Bloed
Als Jezus dan als overwinnaar in de hemel komt, met een enorme stoet ‘zielen’, biedt Hij in het allerheiligste (de hemel) zijn bloed aan aan de Vader. Je kunt het lezen in Hebreeen 9:11 en verder. Het bloed van bokken en kalveren is niet meer nodig om het goed te maken tussen God en mensen. Jezus bloed is tot in eeuwigheid voldoende om ons mensen met God te verzoenen.

Gevolgen?
Maar wat betekent dit nu voor jou en voor mij? Jezus zelf zegt hierover het volgende:

Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u, indien iemand mijn woord bewaard heeft, hij zal de dood in eeuwigheid niet aanschouwen. (Joh. 8:51).

Jezus zelf is de confrontatie met de dood voor ons aangegaan. Als we dat geloven, hoeven we zelf nooit meer oog in oog te staan met de engel van de dood, maar mogen we direct naar de Vader gaan. Bang zijn voor de dood is dus niet meer nodig: ook al sterft je, je zult de dood niet hoeven aanschouwen, dat deed Jezus al voor je.

Ziet u hoe hard ik leef, mijn God?

En je vecht
harder dan wie ook!
En waartegen dan?
Tegen de Allerhoogste?
Tegen de allerdiepste diepte?
Tegen de gebrokenheid,
die jou zo vertrouwd is
geworden?

En je leeft
harder dan wie ook!
Waarvoor eigenlijk?
Omdat God je schiep!
zijn levensadem
in jou,
zijn liefde
door jou heen
naar de mensen
dicht aan je hart!

Recentelijk heb ik ontdekt dat er door wordpress.com voor mij bijgehouden wordt met welke zoektermen bezoekers op mijn weblog terecht komen. Het is een fascinerende lijst. De alleropvallendste (in mijn ogen) is ‘internist corine’. Mensen die mij iets beter kennen, weten dat dit een onmogelijke combinatie is.

Mijn recepten doen het ook erg goed met het vangen van bezoekers; ‘aardbeien marineren’, ‘andijviestamppot klassiek’, ‘rode bietensalade maken’ en ‘variatie andijvie stamp’ zijn zo een aantal voorbeelden.

Twee personen waren op zoek naar de exacte voorwaarden van de niet-goed?-geld-terug-actie van activia; ‘alles over activia geld terug regeling’ en ‘activia geld terug’. Helaas heb ik daar vrij weinig over te melden. Alleen dat Vanish dit ook zou moeten invoeren.

Het is leuk om te zien, dat die zoektermen een soort weerspiegeling zijn van thema’s die ik belangrijk vind. Bijvoorbeeld ‘verhaaltjes over jezus’, ‘der messias’, ‘bijbel ik houd van je’ en ‘jongeren liefde god’.

En zelfs voor zaken waar ik helemaal geen verstand van heb, wordt mij weblog geraadpleegd; ‘regels in een huisartsenpraktijk’ en ‘oorpijn en opgezette klier’.

Corine